Het terugdringen van broeikasgassen gaat zowel nationaal als mondiaal niet snel genoeg om de gevolgen van klimaatverandering te voorkomen. Ook hebben we te maken met het na-ijleffect van broeikasgasemissies uit het verleden. We zullen ons dus moeten aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. Klimaatverbond Nederland zet zich actief in om overheden te helpen met het vraagstuk klimaatadaptatie. We pakken daarbij graag een agenderende rol.

Hitte als onderbelicht klimaatrisico

Waar veel andere partijen zich binnen het vraagstuk over klimaatadaptatie richten op de wateropgave, met name vanuit het fysieke domein, richt Klimaatverbond Nederland zich op hitte. Vanwege klimaatverandering is het jaarlijkse aantal tropische dagen (dagen met een maximumtemperatuur van 30°C of hoger) in Nederland de afgelopen 120 jaar sterk toegenomen. Daarbij is de temperatuur op voor ons extreem hete dagen aanzienlijk hoger dan klimaatmodellen ons hadden voorspeld. Alles wijst erop dat deze trend zich voortzet.

Hittedoden

En ook nu al zijn de gevolgen van de toegenomen hitte ernstig. Tijdens hete dagen is er meestal een toeloop bij de spoedeisende hulp van mensen met uitdrogingsverschijnselen. Ook zien we een toeloop op andere aan hitte gerelateerde aandoeningen. In de hete laatste week van juli 2019 (het jaar waarin het Nationaal Hitteplan maar liefst drie keer geactiveerd werd) overleden 400 mensen meer dan in een gemiddelde week in de zomerperiode. Tijdens de hitteperiode in augustus 2020 overleden er zelfs meer dan 500 mensen.

Eenzaamheid

Vooral thuiswonende eenzame 75-plussers zijn bijzonder kwetsbaar. Dat wordt versterkt door trends als vergrijzing en het beleid om langer thuis te blijven wonen. Ook het KNMI vindt dat de risico’s van hittegolven voor de mens nog steeds worden onderschat. Ondertussen zijn we er nog altijd slecht op voorbereid. We moeten ons dus aanpassen op dat wat zeker gaat komen. 

Wat doet Klimaatverbond Nederland op gebied van hitteadaptatie?

Van 2017 tot eind 2019 werkte Klimaatverbond Nederland mee aan de uitvoering van de Nationale Klimaatadaptatie Strategie (NAS). Wij maakten deel uit van verschillende consortia die de uitvoering van de NAS ondersteunen. Met name op het gebied van hitterisico’s en het risico van clusterbuien tijdens grote evenementen. Wij waren ook projectleider van Congres Hittestress in 2018. En tevens waren wij nauw betrokken bij de ontwikkeling van de handreiking lokaal hitteplan (februari 2019) en de Proeftuin Hittestress en Gezondheid (2019). Uit dit laatste is de Hitte- en Eenzaamheidskaart ontstaan. Ook organiseerden we, samen met het KNMI en veiligheidsorganisaties, landelijke bijeenkomsten over extreem weer en evenementen. Daarnaast adviseerden wij o.a. bij een paar regionale adaptatie strategieën (RAS).

Hitteplannen

Met onze huidige activiteiten zetten we de ondersteuning van de ontwikkeling van lokaal hitte-adaptatiebeleid voort. Onder andere via lokale hitteplannen. Via enquêtes onder onze leden hebben we een goed beeld hoever Nederlandse gemeenten daarmee staan en wat ondersteuningsbehoeften zijn. Voor een effectieve aanpak van hitte promoten we een gecombineerde aanpak van maatregelen in de buitenruimte, in- en om onze woningen én op het gebied van zorg: gebied – gebouw – gezondheid. Daarbij leggen we ook de koppeling met de energietransitie. Daarin agenderen we bijvoorbeeld dat de stijgende energievraag als gevolg van de toenemende koeltebehoefte meegenomen moet worden.

Onze aanpak: op zoek naar een gezamenlijke probleemeigenaar

Kenmerkend voor onze aanpak is dat wij vanuit het hitte-risico denken. Wie is het meest kwetsbaar voor hitte? En waar ontstaan die kwetsbaarheden precies? Vervolgens gaan we op zoek naar de eigenaar. Wie gaan er over deze kwetsbaarheden? Wat doen zij? Zo komen we uit bij een bont gezelschap van gemeenten, GGD’s, gezondheidsprogramma’s van de overheid, woningcorporaties, kerken (als koele schuilplek in tijden van hitte), Staatsbosbeheer, maatschappelijke groen- en gezondheidsinitiatieven, het Rode Kruis, producenten van wit asfalt en koelvesten, wetenschappers, klimaatbeheersingsinstallateurs en vele anderen die een rol hebben in de aanpak van hitte.

Hoe kan de aanpak van hitte aansluiten bij hun lopende programma’s? En nog mooier: waar kunnen hun agenda’s worden gecombineerd? Deze aanpak zorgt voor beter inzicht in de hitterisico’s, als basis voor het maken van effectief hitte-adaptatiebeleid. Hoe kunnen wij uw organisatie helpen?

Hoe kunnen wij uw organisatie helpen?

Overheden hebben een voorbeeldrol. Overheden kunnen natuurlijk zelf aan de gang gaan met (de verschillende aspecten van) klimaatadaptatie. Klimaatverbond Nederland ondersteunt haar leden en andere overheden graag.

Wij helpen u graag bij:

  • Het meedenken met en het begeleiden en aanjagen van processen om verschillende partijen te betrekken bij lokale en regionale hitte-adaptatievraagstukken. In het bijzonder het opzetten van de dialoog tussen het fysieke en sociale domein voor de aanpak van hitterisico’s;
  • Het organiseren van workshops voor wethouders, raadsleden en beleidsmedewerkers om hitterisico’s  als onderdeel van lokaal (klimaat)beleid sterker te agenderen en te formuleren.
  • Het presenteren van onze het "Drieluik klimaatadaptatie" dat zowel voor interne risicodialogen als voor publieke bijeenkomsten kan worden ingezet. Dit doen wij samen met weer- en klimaatvrouw Margot Ribberink;
  • Zoekt u nog een dagvoorzitter voor uw klimaatbijeenkomst? Madeleen Helmer heeft veel ervaring

Team Klimaatadaptatie

Madeleen Helmer – Klimaatverbond Nederland

Madeleen Helmer

Projectleider

Melanie Miltenburg – Klimaatverbond Nederland

Melanie Miltenburg

Inhoudelijk (Beleids)medewerker

Maisam Haydary – Klimaatverbond Nederland

Maisam Haydary

Inhoudelijk (Beleids)medewerker

Projecten

Lokale Hitteplannen

Begin 2019 verscheen de Handreiking Lokaal Hitteplan, om gemeenten te ondersteunen in het opstellen van hun eigen lokale hitteplan. Het lokale hitteplan is de route waarmee hitte en gezondheid kunnen worden ingebracht in de klimaatadaptatie risicodialogen die gemeenten momenteel voeren. Wij ondersteunen gemeenten en andere betrokkenen.

Hitte- en eenzaamheidskaart

De hitte- en eenzaamheids-kaart is een kaart die de hittekwetsbaarheid op wijkniveau weergeeft. De kaart combineert de locatie van eenzame ouderen (als grootste kwetsbare groep) en hitte-intensiteit. Gemeenten kunnen deze kaart gebruiken om te zien in welke wijken hittekwetsbaarheid het grootst is.

Be cool, keep it cool! #KoelvestChallenge

Herinner je je de zomer van vorig jaar nog? Veel heerlijk zomerse dagen, maar voor sommige mensen ook net een beetje té warm. Met een nieuwe warme zomer op komst rijst dus de vraag: Hoe houd je jezelf, of bijvoorbeeld een dierbare oudere in je omgeving, koel?

Publicaties

Gemeenten steeds concreter aan de slag met hittestress

Gemeenten steeds concreter aan de slag met hittestress

Hitte is een steeds groter probleem in Nederland. Door de toename van (extreem) hete dagen zijn onze zomers voelbaar warmer, een trend die zich als gevolg van klimaatverandering voorlopig zal voortzetten. Gemeenten hebben een belangrijke rol bij het aanpakken van het hitteprobleem. Om te zien hoe het staat met de...

Koelte in de zomer: een blinde vlek in ons klimaatbeleid

Koelte in de zomer: een blinde vlek in ons klimaatbeleid

De toenemende koeltebehoefte blijkt bij veel gemeenten niet in beeld te zijn. Ook de energievraag die met deze koeltebehoefte samenhangt, wordt bijna nergens meegenomen in het beleid. Dit blijkt uit…

Een koele kijk op de inrichting van de buitenruimte – De hittebestendige stad

Een koele kijk op de inrichting van de buitenruimte – De hittebestendige stad

Het wordt heter, het klimaat verandert. ‘Dat maakt het leven in de stad steeds vaker onaangenaam en heeft gevolgen voor vele aspecten van ons leven’, zegt Jeroen Kluck, lector Water…

  • Gemeenten steeds concreter aan de slag met hittestress

    Gemeenten steeds concreter aan de slag met hittestress

    Hitte is een steeds groter probleem in Nederland. Door de toename van (extreem) hete dagen zijn onze zomers voelbaar warmer, een trend die zich als gevolg van klimaatverandering voorlopig zal voortzetten. Gemeenten hebben een belangrijke rol bij het aanpakken van het hitteprobleem. Om te zien hoe het staat met de...

  • Koelte in de zomer: een blinde vlek in ons klimaatbeleid

    Koelte in de zomer: een blinde vlek in ons klimaatbeleid

    De toenemende koeltebehoefte blijkt bij veel gemeenten niet in beeld te zijn. Ook de energievraag die met deze koeltebehoefte samenhangt, wordt bijna nergens meegenomen in het beleid. Dit blijkt uit…

  • Een koele kijk op de inrichting van de buitenruimte – De hittebestendige stad

    Een koele kijk op de inrichting van de buitenruimte – De hittebestendige stad

    Het wordt heter, het klimaat verandert. ‘Dat maakt het leven in de stad steeds vaker onaangenaam en heeft gevolgen voor vele aspecten van ons leven’, zegt Jeroen Kluck, lector Water…